Türkmenistanda güýzki agaç oturtmak möwsümine taýýarlyk başlandy

Türkmenistanda oktýabr aýynda, adatça noýabr aýynda geçirilýän güýzki bak ekmek möwsümine taýýarlyk işleri başlandy. Türkmenistanyň Daşky gurşawy goramak ministrliginiň hünärmenleri tokaý agaçlyklaryny gözden geçirýärler, olaryň ýagdaýyna baha berýärler we geljek döwür üçin agaç oturtmagyň täze meýilnamasyny işläp taýýarlaýarlar.

Ýurtda köpçülikleýin agaç oturtmak çäreleri «Türkmenistany gülläp ösýän baga öwüreliň!» şygary astynda geçirilýär. Ylmy taýdan esaslandyrylan maslahatlar we tokaý baglaryny ýerleşdirmegiň meýilnamalary 2030-njy ýyla çenli kabul edilen Türkmenistanyň Milli tokaý maksatnamasy bilen düzgünleşdirilýär. Bag ekmek işleri bolsa 1998-nji ýyldan bäri alnyp barylýar.

Maksatnamanyň maksatlary

Daşky gurşawy goramak müdirliginiň baş hünärmeni Rejep Amanowyň aýtmagyna görä, bag ekmek işleri Türkmenistanyň Milli tokaý maksatnamasynyň täze neşiri esasynda geçirilýär. Bu maksatnama Türkmenistanyň Howanyň üýtgemegi boýunça milli strategiýasynyň täzelenen görnüşine laýyklykda taýýarlandy. Onuň durmuşa geçirilmegi ýurduň tassyklan birnäçe BMG-niň konwensiýasy boýunça halkara borçnamalarynyň ýerine ýetirilmegine kömek eder.

Mysal üçin, çölleşmäge garşy göreşde guraklyga çydamly galofitleriň we kserofitleriň ýerli görnüşleriniň ekilmegi ösümlik örtügi garyplaşan ösümlik dünýäsiniň dikeldilmegini çaltlandyrar. Munuň netijesinde şeýle ýerlerde hojalyk işlerini gaýtadan ýola goýmaga mümkinçilik berer. Tokaý agaçlyklary howanyň üýtgemegini saklamaga, biodürlüligi baýlaşdyrmaga, silleriň güýçlenmeginiň, ygalyň bugarylmagynyň we toprak ýaramazlaşmagynyň öňüni almaga hyzmat edýär. Şeýle hem olar iýmit önümleriniň, derman we senagat çig malynyň çeşmesi bolup durýar. Arkadagly Gahryman Serdarymyzyň başlangyjyna laýyklykda, soňky ýyllarda ýaprakly, şol sanda miwe agaçlaryny we üzümi oturtmaga ünsi has-da artdyrylýar.

Näme oturdylar

Ekologlaryň meýilnamalarynda dag ösümliklerini oturtmak meýilleşdirilýär: Türkmen arçasy, hakyky pisse, badam, Kawkaz karkasy we alyç (boýarşnik). Ilkinji nobatda işler şäher töweregindäki we dag eteklerindäki ýerlerde, goraghanalaryň zolagynda, çöl we dag ýerlerinde, bossanlykda, derýa jülgelerinde we olaryň ýataklarynyň ugrunda geçiriler. Her sebit üçin tokaý hojalygyny alyp barmak we ýaş agaçlara seretmek boýunça maslahatlar işlenip taýýarlandy. Oturdylýan ähli agaçlar ýurduň içinde ösdürilip ýetişdirilýär.

Ylmy goldaw

Çöller, ösümlik we haýwanat dünýäsi milli institutynyň ylmy işgäri Güljemal Gurbanmammedowa Türkmenistanda seýrek duş gelýän we endemik ösümlikleriň özboluşly toparlarynyň ösýändigini belleýär. Bu genofondy saklamak we ony saýlama işlerinde ulanmak zerurdyr, sebäbi köp ýabany ösümlik görnüşleri ekilýän ösümlikleriň ata-babalarydyr.

Şäheri bagy-bossanlyga öwürmekde tut, aýlant, gledisiýa, hanymeleň we maklýura ulanylýar. Gledisiýa we dub ýaly ýaprakly uly agaçlar sosna, tuýa, arça we kiparis ýaly iňňeýapraklylaryň ýaş nahallary üçin amatly kölege döredýär.

Institutda ýaýlalary duzlaryň çydamly ösümlikler bilen ekip, ýerleriň iým ammaryny baýlaşdyrmak, takyrlarda ýygnalýan ýagyş we ýerli suwlary ulanyp «ýaşyl çadyrlary» döretmek, şeýle hem arçanyň tohumlaryny we nahallaryny oturtmaga taýýarlamak boýunça maslahatlar işlenip taýýarlandy. Alymlar ekosistemalaryň ýagdaýyny deňeşdirip seljermek üçin aerokosmik suratlary we sputnik maglumatlaryny hem ulanýarlar. Ekin meýdanlaryny tomusky yssy şemallardan goraýan we ýerasty suwlarynyň derejesini sazlaýan oba hojalyk tokaý zolaklary döredilmegi dowam edýär.